Ние, експресно кажано, ништо не знаеме за турската литература.

Како и во се - и во оваа сфера сме опседнати со предубедувања. На пример, кога на образовани луѓе во Скопје ќе им кажам дека во Турција годишно се публикуваат по 30,000 (триесет илјади) наслови - ме гледаат со отворен подбив проследен со коментар ”Сигурен си во тоа?” Јасно дека сум сигурен. Може да проверите. Сосема одделна приказна е тоа што тиражите на тие изданија се мали. Една причина е во тоа што книгата е луксуз. Џепните изданија чинат во просек €9 додека во саглам графичка опрема, во тврди корици, се скапи - цели €17 просечно по наслов. Тоа раѓа феномен: во Турција книгите на популарните автори срочно се појавуваат на црно и се продаваат поо третина од цената во книжарниците.

Како што има фејк, фалц ”Ролекси” така и фејк книга, а воопшто не е фејк, истата - само што ”фалсификаторот” не плаќа ни скапи уредници, ни директори ни авторски хонорари ни ништо. Тоа покажува дека пазарот на турската литература многу често не е во книжарниците туку по сокаците, на цртно. Апропо книжарниците: ги има 10,000 и кусур низ земјата од кои 5,000 само во Истанбул.

Едно долго време турската литература (на турски: Türk edebiyatı; или пак Türk yazını) беше непозната или маргинална за писмениот западен свет. Сега ситуацијата е сосема изменета. Историјата на турската литература, од Орхонските текстови или записи до денес покрива не само период од околу 1500 години туку и простор од магребските земји преку блискиот исток и од Балканот преку Мала Азија и закавказјето таму до границите на Кина. Јасно дека од тие први записи (најдени се во долината на реката Орхон, еј таму некаде во центреална Монголија) па до Орхан Памук многу нешта се измениле. Меѓутоа јасно е дека Орхан Памук не помага баш многу да се разбере ”турската литература” како поим.

Целината на турската литература обично и многу условно се дели на три периоди. Првиот е периодот пред прифаќањето на Исламот. Вториот е практично целиот исламски период а третиот е оној кој се реализира под западноевропско литерарно влијание.

Kaj niv najzna~ajna inovacija e polukupolata (Fatih Camii, Beyazid Camii, Sehzade Camii i Suleymaniye Camiii, Yeni Cami i Sultanahmet Camii, poznata i kako Sina Xamija, site vo Istanbul i sekako Selimiye Camii vo Edrene).

Vo arhitekturata e za~uvan Topkapi Sarayi i eden mal broj paviljoni (kosks) eden broj pokrieni bedestani, medresi, turbiwa, biblioteki i mostovi. Upotrebata na dvoboen mermer i kamen pretstavuva grade`na ingenioznost. Ve}e kon raniot 18-vek Otomanskata arhitektura }e po~ne da se napojuva so francuskiot barok i }e stane turski rokoko kako del od me|unarodno ra{ireniot eklekticizam. Primer za toa se Dolmabahce Sarayi i Yildiz Sarayi vo Istanbul.

Selxu~kiot kamenorez i drvorez }e gi zameni intarzija na sedef, slonova koska, jad ili koska vo drvo. Ku}nite zidovi }e imaat floralni dekoracaii. Zna~aen pridones kako izrazna inovacija vo arhitekturata e koristeweto na kerami~kite plo~ki vo oblo`uvaweto na vnatre{nite, a ne tolku na nadvore{nite yidovi i kupolite. Floralnata dekoracija re~isi gi zamenuva site drugi a paletata boi stanuva daleku pobogata i toa so mnogu tirkizni, zeleni, crveni kako vosok za zape~atuvawe, `olti, beli, zlatni i sini nijansi. Ve}e vo 18 vek izni~kata pe~ka e ugasena zatoa {to kvalitetot na plo~kite deteriorira. Mo`ele slobodno toa da go storat i so Kutahya od kade po~nale da vadat plo~ki ~ii boi bledneele po samo nekolku godini izlo`enost na `estokite klimatski uslovi. Za `al ni onie po vnatre{nite povr{ini na gradbite ne minuvale mnogu podobro.

Zanesenite po izni~kiot go tretiraat kutahijskiot kako nie denes vele{kiot porcelan na Trifun Kostovski, novope~eniot makedonski Xo{ija Vexvud.